Заменки

Заменки се зборови кои укажуваат на лица или предмети или директно ги посочуваат.
Тие се ограничена група зборови, но се од големо значење во системот на јазикот.

Разликуваме три вида заменки: лични, лично-предметни и показни.

А. Лични заменки

1. Лични заменки кои го изразуваат односот кон говорната ситуација (номинативна форма, подмет):

еднина
1.л. јас
2.л. ти
3.л. тој, таа, тоа

множина
1.л. ние
2.л.вие
3.л. тие

 

прво лице – лицето што зборува (јас, ние);
второ лице – лицето кому му се зборува (ти, вие);
трето лице – лице кое се споменува во говорот, а не мора да биде присутно (тој, таа, тоа, тие).

 

2. Лични заменки за означување директен и индиректен предмет (за лица кон кои е насочено дејството).

 

а) за директен предмет:

еднина
1 л. мене; ме
2 л. тебе; те
3 л. него; го; неа; ја

множина
1.л. нас; нè
2.л. вас; ве
3.л. нив; ги

 

Овие заменки имаат долги и кратки форми, а претставуваат остатоци од старите акузативни форми. Овие форми ги употребуваме за искажување на директен предмет.

б) Лични заменки за индиректен предмет (дативна форма):

еднина
1 л. мене; ми
2 л. тебе; ти
3 л. нему; му; нејзе; ù

множина
1.л. нам; ни
2.л. вам; ви
3.л. ним; им

 

И овие заменки имаат долги и кратки форми, а се остатоци од старите дативни форми. Нив ги употребуваме за искажување индиректен предмет.

На пр.: Јас читам книга. (подмет)
Таа мене ме виде во киното. (директен предмет)
Тој мене ми рече да дојдам. (индиректен предмет)

в) Лично-повратна заменка

себе; се
себе; си

 

Б. Лично – предметни заменки

 

1. кој, која, кое; кои – се однесува на лица и има прашално или релативно значење.

Оваа заменка има форми и за предмет: кого;

и за дативен предмет: кому.

Од неа може да се изведат и формите: некој, секој, никој, со неодредено значење и кои најчесто се употребуваат атрибутски.

2. што – се однесува на предмети и има прашално и релативно значење. Таа не е променлива.

Изведени форми: нешто, сешто, ништо.

3. чиј, чија, чие; чии – има присвојно значење.

Од неа може да се изведат и формите: нечиј, сечиј, ничиј.

* Овие заменки често добиваат значење на релативни сврзници.

На пр.: Дојде човекот што го видовме вчера.

 

В. Показни заменки

 

1. овој, оваа, ова; овие – служат за посочување блиски предмети;

2. оној, онаа, она; оние – за посочување пооддалечени предмети;

3. тој, таа, тоа; тие – за посочување на предмети без просторно определување.

* Од нив во нашиот јазик е образуван членот.

На пр.: Дај ми ја оваа книга (книгава); онаа книга (книгана); таа книга (книгата).