Образување на именките; Функцијата на именките во реченицата

Образување на именките
Во нашиот јазик имаме многу продуктивни наставки од кои се изведуваат нови именки и на тој начин се збогатува речникот. Се разбира, голем е бројот на основните (неизведените) именки, но тука ќе ги разгледаме именките кои се образувани од други видови зборови.
Именките се образуваат на повеќе начини: без суфикси (жал), со суфикси (жалба), со префикси (натпревар), со префикски и суфикси (изградба) и сложени од два збора (вратоврска).

Именки образувани од глаголи

Именките може да се образуваат од глаголи бессуфиксно:
чекор, збор, настан, помин.
Најчести наставки (суфикси) се:
– ец : борец, ловец, стрелец;
– ик, -ник : галеник, затвореник;
– тел : родител, учител, пријател, писател;
– ње : викање, одење, стоење; (глаголска именка)
– ба : изградба, состојба, молба, приредба;
– ач : купувач, водач, тепач;
– еж : грабеж, палеж, грмеж, метеж;
– а : работа, смеа, врева, игра, покана, мака;

Именки образувани од придавки

На основата од придавката се додаваат следните суфикси:
– ец : старец, убавец, слепец;
– ство : богатство, мајчинство;
– ина : широчина, височина, тежина, светлина;
– ост : милост, старост, гордост;
– отија : самотија, тешкотија, глувотија.

Именки образувани од броеви

И од броевите може да се образуваат именки, и тоа со:
– ица : единица, десетица;
– ка : петка, двојка, тројка, шеска, седумка;
– ина : половина, третина.

Именки образувани од именки

Од една именка со додавање на суфикси може да образуваме други именки:
– ник : патник, љубовник, правник, зелник;
– ар : чевлар, овчар, рибар;
– ка : ѕверка, овошка, ногалка;
– ец, – анец, – анин, -чанец (припадници на народности или населени места): Македонец, скопјанец, битолчанец, римјанин.

 

 

Именките во реченицата

Именката врши најразлични служби во реченицата, стапува во различни односи, а тоа не наоѓа свој надворешен израз, односно нема никаква промена на формата на именката, туку тоа се изразува преку нејзиното место во реченицата.

1. Именката е најчесто подмет во реченицата.
На пр.: Детето спие. Човекот работи.

2. Се јавува како составен дел на прирокот – именски прирок.
На пр.: Петре е овчар. Ти си ученик.

3. Се јавува како дополнение:

а) Предмет (дополнение на глаголот).
На пр.: Го видов овчарот.

б) Атрибут (дополнение на именката).
На пр.: сила работа, домаќин човек, ручек време.

Вежби:

1. Образувајте именки од следните зборови: минува, учи, работа, лови, врие, крпи, трча, жали, богат, мил, широк.

2. Каква е службата на именките во следните реченици:
а) Девојчето си игра.
б) Никола е студент.
в) Марија пишува писмо.
г) Телефонот ми заѕвоне за време на часот.