Акцентски целости

Во нашиот јазик неколку зборови можат да се подведат под ист акцент.
Група зборови поврзани со заеднички акцент се нарекуваат акцентски целости.
Групата зборови всушност ја сфаќаме како еден збор и ја акцентираме според правилото: на третиот слог од крајот на зборот, односно на целината.
1. Акцентски целости со негацијата не
            а) Негацијата не и глаголот што следува се подведуваат под заеднички акцент.
        На пр.: нéU дојде, нéUкажа, нéUпее.
            Во овие примери акцентот паѓа на негацијата не, групата се изговара заедно, па дури многу често погрешно се пишува заедно (особено со често употребуваните глаголи: може, сака, знае).
            б) Кога меѓу негацијата не и глаголот има една или две кратки заменски форми сите образуваат акцентска целост.
        На пр.: неUмуUјáUдаде, неUниUгóUзема.
            в) Кога по негацијата следува помошниот глагол сум и тој влегува во акцентската целост.
        На пр.: неUсúмUвидел, неUсумUјáUвидел.
            г) Кога по негацијата следува честичката ќе и таа влегува во акцентската целина.
        На пр.: неUќеUпóмине, неUќеUјаUзáпомни.
            д) И честицата би кога следува по негацијата, влегува во акцентската целост.
        На пр.: неUби`Uкажал, неUбиUмуUгоUнапрáвила.
2. Акцентски целости со заповеден начин и кратки заменски форми
            а) Кога зад заповедниот начин следуваат кратки заменски форми, тие се подведуваат под ист акцент.
        На пр.: дáјUми, дáјUмиUја, дајтéUмиUги.
            б) Кога пред заповедниот начин стои негацијата и таа влегува во акцентсата целост.
        На пр.: неUдáвајUму, неUмуUјáUдавај, неUдавајтéUмуUги.
            3. Акцентски целости со именка што означува сродство и кратка заменска форма што следува по неа.
            Овие акцентски целости често погрешно се пишуваат заедно.
            На пр.: мáјкаUми, тáткоUти, сéстраUму, бáбаUи.
            4. Акцентска целост од предлог и долга заменска форма.
            Во акцентска целост не влегуваат само предлозите: освен, наспроти, заради и поради. Сите други предлози образуваат акцентски целини.
            На пр.: сóUмене, бéзUтебе, зáдUнего, прéдUвас, пóUнив.
            5. Акцентска целост од прашален прилог и друг прашален збор со глагол.
            На пр.: когáUдојде?, какоUпóмина?, кајUóтиде?, когаUгóUвиде?, какоUмúUрече?, кајUгóUнајде?, какоUмуUгóUзеде?
            И кратките заменски форми меѓу прашалниот збор и глаголот влегуваат во акцентската целост.
            6. Акцентска целост од прашален збор и именка.
            На пр.: колкуUдéнови?, какви`Uкниги?
            Исклучок правиме кога логички истакнуваме (потенцираме).
            На пр.: Кáква кни`га бараш?
            7. Акцентска целост од предлог и именка.
            Овие акцентски целости се образуваат само под услов:
            –           содржината на именката логички да не се истакнува,
            –           именката да не е членувана.
            На пр.: нáUдрво, зáдUврата, нáдUглава, пóдUвода, нáUраце, нáUдуша.
            8. Акцентска целост од показна честичка и кратка заменска форма.
            На пр.: éвеUго, éнеUја, éтеUги.
            9. Прашалниот збор камо образува акцентска целост.
            На пр.: кáмоUја?, камóUтиUги?
            10. Акцентска целост од прост број и именка.
            На пр.: пéтUдена, двеUлубéници.
Вежби
            1.Подели ги на слогови и акцентирај ги следните зборови (внимавајте на отстапувањата): голомразица, граматика, прилепчанец, телефон, правосмукалка, филтер, пишувајќи, тире, доброволен, сепаре, заминуваат, фрижидер, генијален, законодавство, мислејќи, трпезарија
            2.Означи ги и акцентирај ги акцентските целости во текстовите!
            а)  Стојна мислеше дека Петре не дојде на забавата. Таа не го виде, зашто тој  дојде подоцна со сестра му.  Тој не би ја пропуштил можноста да се забавува, а и приликата да се смири со неа.
            – Ене го Петре! –  рече Петранка.
            Тој не сакаше веднаш да им се приближи, но тие тргнаа кон него.
            – Здраво Петре! Кога дојде?-  праша Петранка.
            – Пред малку и не останувам повеќе од пет минути,-  одговори тој.
            – Утре дојди на гости кај нас и донеси ми ги учебниците,-  се уфрли во разговорот и Стојна.
            – Утре не ќе можам, мајка ми ќе дојде од Германија.
            – Добро, тогаш задутре,- рече Стојна, смеејќи се.
            б)Старците одеа полека – полека, фатени рака под рака. Не можеа да најдат клупа за да си ги одморат нозете. Секои пет дена одеа на доктор и никако не ја завршуваа работата. Или нивниот доктор не беше таму или тие не ги носеа сите потребни документи.
            – Ене клупа,- рече старата.
            – Што ти рече докторот? Кога да дојдеме?- праша стариот.
            – Во десет. Имаме уште пол час.
            – Седни си тогаш.  Подај ми ја торбата да ја земам водата.
            Старата се наведна,  ја извади водичката и му ја подаде.
            – Еве ти!  Напиј се!
            Стариот се заблагодари и праша:
            – Утре ќе ни дојде ќерка ни на гости?
            – Не, ќе дојде в петок.  Со неа  ќе дојдат и внуците.
            – Добро. Утре ќе купиме се што ни треба да им направиме убав ручек.
            Прашања за проверка:
            – Што е акцент?
            – Каков е македонскиот акцент?
            – Каде се наоѓа акцентот кај едносложните зборови?
            – Кај кои зборови имаме отстапување од правилото за акцентирање?
            – Што се акцентски целости?