Реченица

Реченица е синтаксичка единица организирана според правилата на јазикот која има еден прирошки показател (личноглаголска форма). Односно, реченицата содржи еден прирок, а зборовите во неа се подредени според синтаксичката шема на јазикот (во точен редослед).
На пр.: Ја сунѓер со таблата сув Дамјан брише.
Во примерот имаме неколку зборови, имаме и прирок – брише, но зборовите не се подредени така за да може да ја сфатиме смислата. Тие се во неправилен редослед и не се според синтаксичката шема на нашиот јазик. Оваа група зборови не е реченица.
Ако истите зборови ги подредиме според нашата синтаксичка шема, тогаш ќе ја сфатиме смислата и ќе ја добиеме реченицата:
Дамјан ја брише таблата со сув сунѓер.
Реченицата може да се разгледува од повеќе страни:

1. Реченицата има своја содржина и дава некаква информација.

Од реченицата во примерот ние добиваме информација дека Дамјан ја брише таблата со сунѓер којшто е сув – и тоа е релативно објективна информација, но од неа може да извлечеме и субјективни судови, како на пример, дека Дамјан е мрзелив и не сака да оди да го наводени сунѓерот, што никако не мора да значи дека е објективно. Можеби објективно – нема вода во близината и тој не може да го натопи сунѓерот.

2. Реченицата има своја интонација со што се изделува како целина од другите делови на текстот.

Интонацијата е многу важна и го менува значењето на реченицата. Исти зборови изговорени со различна интонација доведуваат до различно разбирање на смислата.
На пр.: Дамјан брише.
            Дамјан брише?
            Дамјан брише!
Во примерот иако имаме исти зборови, заради интонацијата, речениците се разликуваат по своето значење.
Во првата реченица имаме релативно објективна информација дека Дамјан брише и кај неа интонацијата оди надолу.
Во втората реченица интонацијата оди нагоре и значењето се разликува зашто се прашуваме – дали брише Дамјан или некој друг.
Во третата реченица интонацијата е засилена и рамномерна, а понагласен е првиот збор и значењето е дека Дамјан ќе ја брише таблата и никој друг.

3. Реченицата има своја граматичка структура која е организирана според синтаксичката шема на јазикот. Односно, зборовите во реченицата ги подредуваме по точен редослед. (ова е појаснето во воведот со примерот на неправилно подредените зборови) 


4.Со реченицата се изразува ставот на говорителот (модалност на реченицата).

5. Реченицата се разгледува како дел од текстот.

Поделба на речениците
            1. Според содржината речениците се делат на:
            а) расказни     – се соопштува некоја мисла;
            б) заповедни  – се искажува заповед;
            в) прашални   – се поставува прашање;
            г) извични       – се искажуваат силни чувства;
            д) желбени     – се искажува желба или блага заповед.
            2. Според формата речениците се делат на:
            а) безглаголски – реченици во кои нема глагол, односно прирок;
            На пр.: Магла. Студ. Голема горештина. Сите на избори!
            б) безлични – реченици во кои нема подмет, вршителот на дејството не може да се определи.
            На пр.: Грми. Се стемни. Страв ми е.
            3. Според составот речениците се делат на:
            а) прости       – реченици во кои има само еден прирок;
            б) сложени    – реченици во кои има два или повеќе прирока.