„Црно семе“ од Ташко Георгиевски

„Црно семе“ од Ташко Георгиевски

 

Романите на Ташко Георгиевски се поврзани во една целина, опишувајќи ја судбината на Македонците од егејскиот дел.
Мотивот на прогонот, насилството и теророт е доминантен во романот Црно семе“.
Темата на романот е судбината на група Македонци, затвореници на еден пуст остров во Егејското Море.
Идејата е дека никакви насилства, физичка и психичка тортура не можат да го скршат човековото достоинство и да му го погазат чувството за национална припадност.
.
Времето на случување е Граѓанската војна во Грција, крајот на четириесеттите години од 20 век (нешто по Втората светска војна).
.
За основа на фабулата е земен конкретен настан. Кон крајот на Граѓанската војна монархистичката власт изделува една група војници — комунисти и Македонци кои ги обвинува за работење против тој режим. Ги носат на пуст остров за да ги превоспитаат.

.

Содржина на романот „Црно семе“

.

Во притвор

.

Уште на почетокот од романот се запознаваме со главниот лик — Доне, кој бил затворен и обвинет за пишување антидржавни пароли. Апсурдот е во тоа што Доне бил неписмен, но сепак е обвинет и осуден.

Во камионот со кој ги пренесувале до затворот е и неговиот соселанец Марко. Ноќта ја поминале заклучени во некои темни и долги одаи одвај малку преспивајќи. Утрото ги построиле и поради својот изглед, Доне прв им паднал в очи на поручниците.

Тој бил сосема ќос, без ниту едно влакно на главата. Затоа, меѓу првите го повикале на испрашување. Таму, освен што го претепале, постојано му подметнувле да потпише лист хартија дека се откажува од комунистичката партија и дека ќе му биде лојален на кралот и на Грција. Доне не прифаќал и не потпишувал, им велел дека е обичен војник — Андонис Совичанис и дека не може да потпише нешто што не е.

.

Во шаторите

.

Потоа, ги сместиле во големи шатори каде било топло и задушливо, со сите машки мириси и каде се кревала прашина од земјениот под. Долгите ноќи во кои често се слушале нечии пискотници, Доне ги скратувал со мислите за својата жена Ангелина.

Ангелина била вражалкина ќерка, најубава во селото, но Господ не им дал деца. Во сите тешки моменти тој мислел на неа, црпејќи сила да издржи.

Марко, пак, неговиот познаник од селото, постојано бил исплашен, се затскривал, молчел и се надевал дека нема да го забележат, дека ќе го одминат во измачувањата.

Утредента, капетанот ги построил сите затвореници за да открие каде се и што им се случило на двајца потпоручници кои исчезнале ноќта. Иако цел ден ги оставиле пред вперени пушки и под жешкото сонце, не откриле ништо од затворениците.

Следниот ден ги однеле со камиони во некој двор со прсти и нокти да чистат троскот што никнал меѓу камчињата. Кога Доне го побарал зад себе Марко, не го нашол, туку здогледал едно високо, слабо момче — Христос Согламов, со кого ќе се спријатели.

На Доне му паѓа тешко што Марко почнал да бега подалеку од него, за да не настрадува поради неговата впечатливост, но од друга страна, токму тоа ќе го привлече кон Христос. Зашто Христос бил исто така впечатлив — една глава повисок од сите во стројот.

.

На доделување „пакети“ од дома

.

Додека престојувале во логорот, сите затвореници ги повикувале во канцеларијата божем да им дадат пакети од дома. Тие знаеле дека ни писмо не можат да добијат, но по наредба морале да одат.

Меѓу првите ги повикувале Марко и Христос. Вечерта се вратиле без пакети и испретепани. На ова, еден од затворениците досетливо ќе рече: Значи, пакетите таму ќе ги јадеме“.

Таму Доне се обидувал да им помогне на претепаните пријатели, а особено на Христос кој едвај можел да се исправи, а окото му било цело затворено од оток. Тој често му велел:

Море Христосе, море долги човече, не ти го расипаа окото?, а тој ќе се насмееше:
Зар е важно тоа? Овде поважно е да не ти ја расипат душата.
Еден ден, пред да ги товарат во бродови, по „пакет“ го повикале и Доне. Дебелиот капетан особено бил среќен што го гледа него и почнал да се изживува. Со гумена палка трипати го удира, па ги натерал војниците сите да му се изредат со своите палки, но со предупредување:
Внимавајте да не ја повредите таа чудесна глава!“ потоа му нареди на еден војник да си ги собуе панталоните и гаќите и да се наврти со газот, а потоа го фати Доне за уво и му ја наведна главата крај голиот газ на војникот.
Освен тепањето, Доне постојано морал да ги трпи и ваквите понижувања. Неговата ќоса глава да ја споредуваат со задник.
Откако повторно не потпишал, го претепале и го фрлиле назад во шаторот.
Марко и Христос си помислиле дека е готов, дека е мртов, но Доне продолжил со своето бладање и повикување на Ангелина.
.
Патот кон островот
.
Утредента ги натовариле на бродови, под палубата, натиснати, многубројни, во смрдеа и само со мали отвори од страните, а одозгора затворени со капак.
Претепаниот Доне го сместиле поттурнувајќи ги другите за да може да дише.
Кога дошло пладнето станало речиси неподносливо од жештина, задушливост, смрдеа од пот и мочки, па луѓето почнале да протестираат, да тропаат со нозете, да викаат и да пцујат.
Едно младо момче се искачило на скалите кон капакот, повикувајќи ги другите да не дозволуваат да се однесуваат кон нив како кон добиток и сите заедно со грбовите да го откорнат капакот. Но, стражарите го повлекле горе — за да дише воздух“.
Луѓето под палубата останале затворени, слушајќи ги безбројните удари од стапови и камшици што ги добило момчето. Кога го вратиле назад, полумртов, со ништо не можеле да му помогнат, па Христос застанал над него и запеал песна. Песната му ја вратила душата на младото момче од Серес.
.
Пристигнување на островот
.

Кога конечно пристигнале на островот, биле пречекани со две редици војници со стапови и камшици и еден по еден сите биле дарувани“.

Ги сместиле во шатори за двајца, но по четворица. Во шаторот на Доне останале тројца: тој, Христос и Грчето Нико (младо момче од Солун). Марко се сместил во друг шатор. Четвртиот жител на шаторот биле мувите. Здодевните, големи муви кои ги имало насекаде.

.

Капетанот Скалумбакис

.

Утрото ги построиле на чистината, покрај ѕидот, на жешко сонце и жедни. Таму се запознале со капетанот Скалумбакис — висок, строен, исчеткан, избричен, во парадна униформа, со насмевка и мек, пријатен глас. До него биле и двајца потпоручници, а на горниот и долниот крај на ѕидот стоеле војници со пушки и камшици.
Скалумбакис ги терал затворениците во строј да ја пеат песната за Грција. Од исушените и жедни грла едвај се слушал некој глас. Нискиот потпоручник Маки, со мустаќи под носот наместо насмевка, се спуштал меѓу затворениците за да ги потсилува во песната.
Ќосиот Доне веднаш го привлекол неговото внимание, па овој му се приближил и му мавнал неколку стапа. За да го спаси, Нико почнал погласно да пее, но само настрадал. Зашто Маки и нему му ги удрил стаповите и го испратил зад ѕидот, кај Скалумбакис.
Тогаш Нико ќе рече:
Во оваа наша мочана Грција ни Гркот не може да биде Грк.
Потпоручникот со мустачиња, Маки, бил само предигра на она што се случувало зад ѕидот. Вистинскиот ѕвер бил Скалумбакис, кој цинично се смеел изживувајќи се и злоставувајќи ги младите и убави момчиња.
Меѓу првите што отишле зад ѕидот биле: Доне, Грчето Нико, студентот Парис (момчето од бродот) и Христос.
.
Животот на островот
.
Жедните заробеници постојано биле со закоравени усни. Водата што ја добивале ја носеле од Атина со брод, но не им ја давале веднаш, туку ја оставале да фати корка од мушички. Ја оставале барем два дена да отстои за да се затопли. За да биде уште полошо, им давале да јадат солена харинга која не смееле да ја фрлат и од неа уште повеќе ожеднувале.
Доне правел сè за да издржи. Ја трпел жештината, жедта, солената харинга, стаповите и малтретирањето од Маки и Скалумбакис, но не се предавал.
Тој постојано го храбрел Христос и му давал поттик со својот пример да издржи и да не потпишува. Но, ноќе, Христос си мислел дека можеби би било полесно кога би потпишале, би се ослободиле од тортурите и би се вратиле во селото кај жената и децата.
.
Измачувањата на затворениците
.

Измачувањата на затворениците не биле само жедта, солената харинга и одењето на чистината да ја пеат песната под жешкото сонце, туку и многу други работи.

На пример, откако местото на строење станало тесно, им наредиле да копаат околу и со голи раце да ги тргаат камењата. Копајќи пронашле човечки коски и черепи уште со месо на нив. Затоа, почнале да копаат плитко и местото да го покриваат со земја носена од брегот. На крајот, во ранци носеле песок и го ставале најодозгора за да не се прави кал.

Еднаш, задувал силен ветер и Маки им наредил на сите да легнат врз песокот и да не дозволат да се разнесе. Кога престанало да дува, се добила страшна слика на песочни цртежи од живите војници измешана со оголените коски и черепи. Од тој ден, многу работи се смениле, веќе сите почнале да попуштаат, да се заматуваат во умот и многумина потпишале. Но, Доне сè уште цврсто стоел на своето и како секогаш, тој им велел на своите пријатели:

„Ај потпиши дека си коњ кога не си коњ?

.

Градење на црквата

.

Раскопачувањето продолжило и од камењата што ги ваделе требало да се изгради покрив над главата за Скалумбакис и црква.
Христос се пријавил дека знае да ѕида и од таа работа почнал да се разведрува. Ѕидајќи, тој заборавал каде се наоѓа, не го измачувале лошите мисли и се чувствувал среќен.
Пред крајот на летото, еден ден, Маки собрал десет души да одат да наполнат вода во матарките. Но, четворица од нив побрзале и тргнале пред Маки. Меѓу нив бил и Марко. Кога ги достигнале кај чешмата, Маки им наредил да се собујат и боси да трчаат по острите камења до врвот на сртот и назад. За тоа време, Доне морал да истолчи камења. Кога се вратиле, со раскрвавени нозе, Маки ги клекнал со голи колена на толчениот камен. Потоа им дал да држат по еден голем камен со испружени раце. Болката била преголема и тогаш Марко попуштил и потпишал.
Но, по потпишувањето не го ослободиле и не го пуштиле да си оди дома, туку му дале пушка да ги чува другите затвореници.
.
Други измачувања на островот
.
Се случуваат и други грозни работи на островот.
Еднаш, Скалумбакис го фрлил студентот Парис во заврзана вреќа со мачка во морето. Сите очекувале да го извадат мртов, но го извадиле издраскан од ноктите и забите на мачката и со нејзиниот грклан во устата. Бидејќи рацете и нозете му биле врзани, единствено со забите можел да се одбрани.
Кога се освестил, плукнал на Скалумбакис и пркосно му рекол:
Еве на што падна Грција, педери дебелогази да ја срамат!
Други, пак, двајца браќа, кои меѓу себе зборувале македонски, Скалумбакис ги казнил така што прво ги натерал да се маваат со стапови, а потоа да се срамотат еден со друг.
Овие приказни постојано кружеле по шаторите и ги храбреле, но и ги плашеле луѓето.
.
Во другиот логор
.

По извесно време, Скалумбакис побарал доброволци за во другиот логор, кој се наоѓал на спротивната страна на островот. Се пријавил студентот Парис, по него и Доне, а Христос не сакал да оди заради ѕидањето.

Во другиот логор кон затворениците се однесувале многу подобро, им давале нормална храна, пресна вода, не ги буделе постојано со трубата итн. На крајот од зимата, повторно ги повикале да потпишат ако сакаат да останат. Но, никој не потпишал и затоа ги вратиле назад.

.

Бунтот

.

Иако во полоши услови, Доне се радувал што ќе се врати во стариот логор и што ќе го види Христос. Го здогледал зад црквата како се вртка без некоја особена цел. Не успеале да се видат зашто веднаш ги потерале кај ѕидот на кој војниците поставувале митралез. Но, се случува митралезот да пушти рафал и да прониже една редица од луѓето. Настанала мешаница, војниците се разбегале, а затворениците се повлекле во шаторите, поставувајќи граница со закана дека ако некој ја мине нема да се врати жив.

Меѓу водачите на бунтот бил Парис, кој постојано се борел за почовечки однос кон затворениците. Скалумбакис ноќта не презел ништо. Следниот ден со засилена војска, со пушки и митралези го разбиле обрачот, а заробениците почнале да бегаат кон морето. Таму заградени со бодликава жица поминале ден и ноќ. Утредента го ставиле Доне во самица заградена со бодликава жица и го распрашувале за случката, за имиња. Тој немал што да им каже, а за да избега од мачнотијата, цело време мислел на Христос. Се прашувал што му се случило, дали го скршиле или се разочарал во светците (иконите) што ги избесиле во црквата.

Доне го пуштиле од самицата бидејќи некој  друг го поткажал Парис.

.

Мувите

.

Конечно, вечерта на вечерата Доне го здогледал Христос. Тој во едната рака ја држел чинијата, а со  другата го придржувал врзаниот ракав. Студено го поздравил Доне и си продолжил. Дури вечерта, во шаторот Доне дознал што се случило.

Маки му наредил на Христос да собере 1500 живи муви за да му го даде писмото што стигнало од жена му.

Другиот ден, Христос отишол да му ги даде мувите и внимателно ги вадел од ракавот ставајќи ги врз дланката на Маки. Полната дланка брзо се празнела, зашто мувите откако малку ќе се освестеле, летнувале. Маки победнички се кикотел и му рекол на Христос дека ќе мора да собере и наброи 1500 живи муви, што кротко ќе седат на неговата дланка.

Доне, не можејќи да го издржи понижувањето на Христос, решил да му помогне и заедно собираат нови муви, но овојпат им ги кинат крилцата за да не можат да одлетаат.

Ваквите „кротки“ муви го навредуваат Маки, па затоа го повикал Христос во својата канцеларија.

Кога се вратил од кај него Христос бил сосема загубен. Таму не го тепале, но ја исцедиле душата од него. Утредента, со заматен поглед, спобудален, тој се растрчувал низ дворот замислувајќи дека лови муви. Сосема скршен, веќе без ум, на крајот Христос ќе ги искрши и искине иконите во црквата, терајќи ги да потпишат.

За казна, го распнале на скелето пред црквата како Исус каде ноќта умира. Тој, всушност потпишал уште кога Доне бил во другиот логор. Неговата изјава ја пратиле во селото, на жена му. Заради него настрадале и други фамилии. Во писмото, таа го колнела и проколнувала.

.

На крајот од романот, Доне останува сам, исплашен дека и тој ќе ги остави своите коски тука. Но, во стравот е и неговата надеж. Зашто стравот го тера човекот да живее, да се бори и да издржи.

.