Морфеми (вежби)

Морфеми се делови од зборот со лексичко или граматичко значење. Зборовите имаат коренски и афиксални морфеми (афикси).

Разликуваме повеќе видови афикси.

А. изведбени (зборообразувачки) морфеми:
а) префикс (претставка) – влегува во составот на основата и се наоѓа пред коренот;
б) суфикс (наставка) – се наоѓа зад коренот, а пред флексијата;
в) интерфикс – се наоѓа меѓу две коренски морфеми.

Б. граматичка (формообразувачка) морфема:
г) флексија – се наоѓа на крајот од формата на зборот (ја означува промена на род, број, лице, вид итн.)

 

Вежби за морфеми

 

1. Образувај што повеќе зборови додавајќи афикси на зборот СЕДИ.
одговор

седи:

коренот на зборот е СЕД

по-седи, до-седи, сед-не, тро-сед, сед-ло, сед-ало, сед-нат, сед-ење, сед-нува, со-сед, со-седно, со-сед-на-та; итн.

2. Определи го коренот во следните зборови: помали, научен, топка, поштар.
одговор

помали: по-МАЛ-и

научен: на-УЧ-ен

топка: ТОПКА

поштар: ПОШТ-ар

3. Кои од следните зборови имаат повеќе од еден префикс: раскина, изнакажа, подзастана, смисли, разграбува, изнасмеа, разнижува, разнебитува.
одговор

ИЗ-НА-кажа,

ПОД-ЗА-стана,

ИЗ-НА-смеа,

РАЗ-НЕ-битува

4. Подели ги зборовите на морфеми: претскажуваат, размислувам, смисловен, значенската, класификација, расцветан.
одговор

прет-с-каж-ува-ат: КАЖ – е коренска морфема; прет и с се префикси; ува е суфикс; ат (флексија).

раз-МИСЛ-ува-м

с-МИСЛ-ов-ен

ЗНАЧ-ен-ска-та

КЛАСИФИКАЦИ-ја

рас-ЦВЕТ-ан

5. Определи кои зборови на крајот имаат зборообразувачки, а кои формообразувачки морфеми: овчар, седумка, решетка, гледам, очиве, шетајќи, прсти, прстен.
одговор

Зборообразувачки (оние што создаваат нови зборови):

овчар, седумка, решетка, прстен.

Формообразувачки (граматички, означуваат некое граматичко својство):

гледам (-м, наставка за означување прво лице сегашно време)

очиве (-и, наставка за множина; – ве, наставка за определеност, член)

шетајќи (-јќи, наставка за образување глаголски прилог)

прсти (-и, наставка за множина).

6. Определи ги и именувај ги морфемите во следните зборови: вратоврска, тросед, двоглед, милозвучен, триаголник.
одговор

Примерите се зборови составени од два збора и затоа сите се поврзани со интерфикс.

вратоврска: врат (корен) – о (интерфикс) – врс (корен) – ка (суфикс)

тросед: тр (корен) – о (интерфик) – сед (корен)

двоглед: дв (корен) – о (интерфикс) – глед (корен)

милозвучен: мил (корен) – о (интерфикс) – звуч (корен) – ен (суфикс)

триаголник: тр (корен) – и (интерфикс) – агол (корен) – ик (суфикс)