Морфологија е дел од науката за јазикот (лингвистиката).
Таа се занимава со проучувањето на формите на зборовите, нивното образување и нивното граматичко значење.
Морфологијата се занимава само со надворешната форма на зборовите – нивната градба и поделбата во групи според граматичките својства.

Морфеми се делови од зборот со лексичко или граматичко значење. Зборовите имаат коренски и афиксални морфеми (афикси).

Разликуваме повеќе видови афикси.

А. изведбени (зборообразувачки) морфеми:
а) префикс (претставка) – влегува во составот на основата и се наоѓа пред коренот;
б) суфикс (наставка) – се наоѓа зад коренот, а пред флексијата;
в) интерфикс – се наоѓа меѓу две коренски морфеми.

Б. граматичка (формообразувачка) морфема:
г) флексија – се наоѓа на крајот од формата на зборот (ја означува промена на род, број, лице, вид итн.)

Лице, род и број кај глаголите

Глаголите имаат повеќе граматички категории меѓу кои: лице, род и број.

 

Граматичка категорија лице

 

Под категоријата лице се подразбира учесникот во говорот.

Глаголите се согласуваат со личните заменки и тие имаат форми за трите лица во еднина и множина.

Прво лице (1л.) е лицето што зборува;
второ лице (2л.) е лицето кому му се зборува;
трето лице (3л.) е лицето за кое се зборува.

Лицето кај заменките се изразува со посебна форма (лексички), а кај глаголите со наставка … Повеќе >>

Глаголски вид

Глаголски вид е граматичка категорија на глаголите.

Со глаголите се искажува дејство кое може да трае подолго или да заврши во истиот миг. Во зависност од ова разликуваме свршени и несвршени глаголи.

 

Несвршени глаголи

 

Несвршените глаголи означуваат дејство кое трае, кое се одвива, кое не е завршено.

Разликуваме:

а) трајни глаголи чие глаголско дејство трае без прекинување (не се знае почетниот ни завршниот момент).

На пр.: чита, пее, плива

Тој спие по цел ден.

Глаголот спие означува дејство … Повеќе >>

Вежби за глаголски вид

Глаголски вид е граматичка категорија на глаголите.

Со глаголите се искажува дејство кое може да трае подолго или да заврши во истиот миг. Во зависност од ова разликуваме свршени и несвршени глаголи.

 

Вежби

 

А.Глаголите многу често се изведуваат од други зборови.
1. Образувајте глаголи со наставката -УВА од следните зборови: пат, зима, ноќ, глад, лето, цар, дар, мил.

Какви се според видот глаголите што ги образувавте?

2. Образувајте глаголи со наставката -И од зборовите: грев, ред, белег, дел,

Повеќе >>

Преодност на глаголите

Преодност на глаголите е граматичка категорија што се однесува на тоа дали дејството е тесно врзано со предметот во реченицата или не.

Глаголите се поделени во две групи во зависност од тоа дали покрај себе бараат или не бараат да стои некој збор како задолжително дополнение.

Значењето на оваа граматичка категорија не се изразува со посебни морфолошки средства (наставки или претставки), туку е содржано во значењето на глаголот.

 

Разликуваме:

а) Преодни глаголи – нивното дејство „преоѓа“ на предметот, односно … Повеќе >>

Глаголски начин

Под глаголски начин како граматичка категорија го подразбираме односот на говорителот кон глаголското дејство во реченицата.

Едно исто дејство некогаш можеме да го предадеме како констатција или соопштение, другпат во вид на заповед или молба, а некогаш како можност за вршење под некој услов.

Според ова, разликуваме три начина:

 

а) Исказен.

Со него се искажува реален однос во вид на исказ, соопштение. Ставот на говорителот е неутрален.

На пример:

Петре чита книга.

Ти зборуваш убаво.

 

б) ЗаповеденПовеќе >>