„ Зборникот “ од Миладиновци содржи 662 народни песни, собрани од Димитрија Миладинов, а отпечатени од Константина, со помош на хрватскиот бискуп Јосип Јурај Штросмаер.

Тука е даден дел од „ Зборникот “:

Сиве почти песни се слушани од жени; седмата од них част се собрани од
восточните, и другите од западните ст’рни, имено: од, Панаѓуриште, Софија,
Струмнишко, Кукушко, Воденско, Костурско, Велешко, Дебарско, Прилепско,
Охритско, Струшко и Битолско. Најповике песни се собрани од Струга, Прилеп,
Кукуш и Панаѓуришта. Богатсвото од песните је неисцрпано. В Стр,уга с’де една
девојка ни каза до сто и педесет прекрасни песни, од кои повике јуначки. Така и
сите почти Прилепски една стара жена ги каза. Препишвеештем толку песни,
мислит човек че се исцрпи сето ботатство; но кога поминвит во друга махала, тамо
нахожат много други песни, како од нов извор. За това требит да чекаме оште многу
други да се прикладат на овие песнти, ако љубопитен човек издирвит това.
Најповике песни се слушани в Струга од Депа Кавајова, в Прилеп од Ѓурѓа Котеа; в
Панаѓуриште од Хаџи Марија Х. Томова. – Од, сите најголема благодарност за това
обштеполезно собрание заслужили со искреното им усердие г. В. Чолаков, кој
снабди нас со сите почти песни от восточните стрни; и г. Р. Жинзифов, кои
најповике ни помогна со песни и обичаи од западните стрни.
После песните се прикладени обичаи свадбени и годинешни, секакви
верованија, игри, пословици, преданија, гатанки, и собствени народни имина.
Огромността од книгава не позволи да се печатат Б. слова, и песните со ноти.
Правопис употребихме по возможноста најлесен и најсходен со
произношението од словата; напр. вместо трите букви , ъ, ь @ каи имает еднакво
произношение, употребихме една .@; напр. сжнце, с@рце, р@ка, вм. съoнхуе, с-
ърчуе, ръка. К’де по грам. правила се пишит , , но се пiроизносит а, се употреби
последново. Еднакво се грижехме да предадиме верно народното произношение, по
кое се воднт тукаш ниот пра:вопис; напр. млат-ъ, нотъ, ретъ, мегю, бракя; и др. вм.
младъ, нодъ, редъ, медъ, братъя. Еднакво човекотъ или човhк-@тъ, вм. човhкъ-тъ
и др. Апострофот се употреби; к’де по наречијај се исфрљает букви; нaпр. не’ hста,
‘уба’а, ду’о’и, зме’о’и, отъ, напр’амъ, до’итъ, зе’итro на’hтъ, и др. вм. невhста,
хубава, духови, змехови, xотъ (ходъ), напрвамъ, дойдити, земитъ, найдатro и др.
Писахме \, (не\) вин. пад. за одличие од мест. на првото лице; освем тие друго (со
ударение) је сојуз. Ударението и апострофот се употребиха за одличие и на други
слова, кои имаøет еднакво произношение; напр. се помог. глагол (сетъ, с@); ‘се
(все). – Си́ помог. глагол (сумъ, си); ‘си (вси); си (без удар. и апост.) местоимение. –
Ни (намъ); ни отрицателно наречие. Не́(нас ъ); не (без удар.) отр. наречие И́ (со уд.)
дат. пад. вм. нейдзh; ‘и (ьи, ги); и (без удар). сојуз – Е, h, вм. > (без удар.) дат. пад.
(и, нейзh). –h-от сторен од я, се употребвит к’де по други поднаречија имат я; оште
на дат. пад. и сегдека се произносит како е; напр. невhста (невяста), голhма
(голяма), нейдзh, менh; и др. се произносит невеста, голема, нейдзе, мене; освем
h(и, нейдзh) кое секога се произносит како …. h употребихме и во треќото лице од
множ. число, напр. нишhтrъ, nihтъ и др. Оште та (тебе); та́ u да́ (со уд.) сојуз
пред,.; да (без уд.) сојуз; нема (= да не); нема (-= не има); нhма (няма) и др. Со
ударение оште је назначен, винит. падеж, кога не можит лесно да се узнаит кој је
вин. падеж; напр. Разделина́майка плетитъ; тoгa коня дете́ми го учитъ и др.
В песните се употребват падежи дателни, винителни, и творителни едни п’ти во
најстариот им вид; напр. брату, брата; кoию, коня; викомъ, гласомъ; зме’отому,
ратаетого, чоhвкатога; и, Бояни и др. Еднакво и в разговорниот јазик, особено в
собствените имина, тие падежи од единст. число (в. местопим. и во множ.) се
довардиха, напр. Николу, брата, кумотому, човhкотому, човhкатого (в Струга);
викомъ; мhне, h, нейдзh, неймъ, нихъ; и др. – Други достазамечателни
употребленија од падежите се стретват, имено местоименијата, кои по време,
склопени на конец со коренот, сториха окончанието (кое со премененијата си чинит
падежите), тие местоименија да се отдалечени од словата, на кои се односат како
падежи; напр. Стоян h майка велеше, вм. майка-h (майкh); майка Павелъ му
предумвитъ; да гo видиш твойга брата, еднакво: како майка ке h кажамъ,
(майкh); бhла Яна h притекна (Янh); и говорит ‘уба’а .Янh ; (тога коня дете ми
гo учитъ; помоли ся свhти Петру): u cu > венча Бояна (Боян@, ) и др.
Член од м’шкиот род се употребвит , @Ú˙, атъ, о, отъ. Се употребват 1) .
@Ú˙ – покрај Дунавските места до Трновско; 2) атъ – покрај Балканските северни
стърни; 3) а – на обете стърни од Балканот, особено во Тракија; 4) о – од Серско,
доходвеештем до Кукушко, по д’лжината од Родопи до Самоковско, (Софијско) и се
извртвит до северните стърни од Македонија; 5) отъ – на сите други западни ст’рни,
како Охридско, Прилепско, Битолско, Множ. число од, м’шткиот и женскиот род те
(во сите западни ст’рни), а тh (т…) или ти (во восточните).
Погоре казахме че сиве почти песни се слушани од жени. Това, мислиме, ке
приносит в удивление секого, кој не знаит од близу нашиот народ; за това не ке
беше несовместно, ако нешто се речит за народното хоро, това училиште, к’де се
усовршенствувала народната ни поезија. B Струга на неголемите праздници в секоја
махала се чинит хоро; а во големите, како Велигден, Ѓургевден и др. сите моми се
берат на некоја градина надвор од варошот и чинет едно д’лго хоро, кое водит
танчарката со некоја песна. Половина од хорото је помогвит на пеењето, а другата половина преземвит секои стих дури да се свршит песната. Тога хороводката или танчарката уст’пвит местото си на другата мома, која
је до неја, и која зафаштат да водит хорото; а таја се фаштат на крајот. Кога се
свршит другата песна, пак втората хороводка се фаштат на крајот, а таја што је по
неа се чинит хороводка; и така со ред сите моми се чинат хороводки неколку п’ти,
ако хорото се прод’лжи много време. Но обикновено танецот повике водат таја
мома, која имат хубав глас и знаит многу песни. Танците оште се чинат под звукот
од гајдата, или други свирби, на кои малу по малу фати да отст’пвит место пеењето.
Такви народни хора се чинеле и в другите градишта како в Охрид и Битоља и др.,
к’де влезе порано употреблението од свирбата. В Струга пред неколку години во
големите празници хорото се чинешe околу црквата, к’де се виеха три хора; едно од
девојки, друго од невести, трето од јунаци. Во Кукуш на Велигден еднакво се берат
на едно место, к’де момите играет на две или три хора, кои на играњето се здружват
на едно много љубопитно. Сите моми двесте, триста или повиќе ситно подтрчват
едновремено и беспогрешно, (кога се слушат шум д’лг и едномерен); а после три
чекори медлено едновремено се враштает, и по с’та д’лжина се слушат едномерен
тропот од чевлите им.
Еднакви хора се чинат и во восточните стърни, но повеликолепни в големите
села. В Панаѓуриште (по сведението на г. В. Чолакова) в секој празник в четирите
махали се чинит по едно хоро, кое обикновено се вршат со песна или гајда. Час пред
захождањето од с’нцето момите се распуштат, и пак секоја по махалата со котли или
стовна се собират на определена и за хоро способна чешма, к’де вторично зафаштает
хорото, кое се прод’лжават половина час. На едно обшто хоро се собирает момите
кога водат некоја мома за венчање. Тамо пречекват другарката им, како да искат
последни п’т да ја видат между ниx, и после да ја попратат в невестинскиот кр’г.
Дури се свршит венчањето и излезат од црков, момите надвор продолжавает хорото,
после разходит секоја дома. Тие моми, кои обикновено водат хорото, и знајат многу
песни се една или две в едно село или градиште. Од такви хороводки се собрани
најповикето од тие песни. Петнаесетина се слушани од слепци (вид. 29, 30, 38, 47,
50, 55, 101, 143, 173 и неколку други).
Песниве се разделени на самовилски, црковни, јуначки, овчарски, жаљовни,
смешни, љубовни, свадбени, лазарски и жетварски. На јуначките подходат
самовилските, црковните и овчарските; на љубовните сите други. (До самовилските
се кладени песни под име „други стари“, во кои повике се представјат да говорат
дрвата, птиците и други животни). Това разделение во строга смисл не је довардено.
Од неколку песни сме избрали похарната. Еднакви песни се кладени едни п’ти две
или три, кога обете или трите по поднаречието или содржанието им се љубопитни.
Меѓу песните во некои живо се отражават глобока старина со верованија, кои се
односит дури на предхристијанските времина; во други тие се смешани со понови
идеи; и така една част од песната принадлежит на стари, друга на
нови времина; а во други се огледвит старината под ново облекло. Во обште сиве
песни, освен неколку малобројни, имает печат од народното просто, јасно и силно
творчество, кое така живо трогат срцата ни. Народот наш в најголемата простота
развил в себе си божевата умствена дарба; тој чрез земледелието приближен до
природата, живјат в секогашни сношенија со неа, така да речиме, се разговорвит со
неа, се одушевљават от неа и црпит тие богати изреквења, кои така силно
поражавает нас со необикновената им хубавина и виразителност. И чужите песни,
по народниот дух изречени, имает своите красоти; а кога поминват у нас, без да се
слејат со народниот дух, како това се чинит во нови по подражание преземани
песни, тога произлетвит нелепост, која доходвит до отвраштение.
Народните песни се показаљка на степенот од умственото развитие од
народот и огледало на неговиот живот. Народот в песни изливат чувствата си, в них
увековечвит животот му и давнешните му подвиги, в них находвит душевна храна и
развлечение; затова в жаљба и в радост, на свадба и хоро, на жетва и грозјебрање, на
везање и предење, по поле и по гори, штедро изливат песните како од богат извор;
затова можит да се речит, че народот је секогашен и велик певец. У народите, со кој
трј живеал во соседство или смешан, се сретват еднакви песни; напр. у Власите
(Цинцарите, пес. 73), у Грците (песн. 200); [еднакво Краковска песна (вид. 262)]. Но
најповике песни сходни имат с хорвато-србските, особено тие, кои се вртат околу
времето од Марка Крале и современите му герои. По разнообразните обстојателства,
кои се искажват, се употребват и разни стихови к’си и д’лги; така се стретват редови
со четири, пет, шест, седум, осум, девет, десет, единаесет, дванаесет, тринаесет,
четиринаесет и петнаесет слогови. Од сите најповике се употребва десетосложните
и осмосложните; и обете, кога ударението имает на вториот слог, призимает
необикновена живост и сила. Десетосложните принадлежат на јуначката
(епическата) епоха. Осмосложните је преход од неа на понови времина, во кои се
пројавили силни секакви движенија; затова и осмосложниот, особено кога
ударението је на вториот слог, је лек и бистр како секавица и силен како рофја
(гром). Обете се употребват за јуначките песни; а осмосложниот по лехкоста му
преходит в љубовните, в кои најповике се употребвит; еднакво и десетосложниот по
медлената му равноумереност преходит во други. Четирисложниот и
шестосложниот се употребват со еднакво течење на бистри и лесни изреквења.
Дванаестосложниот повике се употребвит со еднакво соразмерна бистрота на
жаљовни искажувања (вид. 229, 169, 232 и др.); еднакво и четиринаестосложниот,
но со заметна медленост (вид. 218, 224).