Заповеден начин е проста глаголска форма.

Со заповедниот начин се искажува желбен или заповеден однос кон глаголското дејство.

Заповедниот начин има форми само за второ лице еднина и множина. Се образува со наставките:

еднина
1л. /
2л.- ј
3л. /

множина
1л. /
2л. – јте
3л. /

 

еднина
1л. /
2л. – и
3л. /

множина
1л. /
2л. – те
3л. /

Во зависност од глаголската група или општиот дел на кој завршува глаголот заповедниот начин се образува со едните или другите наставки:

  • Наставките -ј; -јте ги добиваат глаголите од а-група и глаголите од и- и е-група чиј општ дел завршува на самогласка (стои, пие). Кај глаголите од а-група, наставките се додаваат на основниот вокал, а кај другите на општиот дел на глаголот.

На пр.:
вика: викај, викајте; бега: бегај, бегајте
стои: стој, стојте; крои: крој, кројте

знае: знај, знајте; пее: пеј, пејте.

  • Наставките -и; -те ги добиваат глаголите од и- и е-група чиј општ дел завршува на согласка (носи, плете).

На пр.:

учи: учи, учете (учите); носи: носи, носете (носите)

плете: плети, плетете;  дреме: дреми, дремете.

  • Недостатокот на специјални форми за заповеден начин за другите лица (прво и трето лице еднина и множина) се надополнува по синтетички пат, со да и нека и глаголот во сегашно време. Но, тоа не се форми на заповеден начин и изразуваат индиректна заповед.

да и нека + сегашно време од глаголот

На пр.:

еднина

1 л. да викам

2 л. да викаш
3 л. да, нека вика;

множина

1 л. да викаме

2 л. да викате

3 л. да, нека викаат

 

Значење на заповедниот начин

 

Освен основното значење на директна заповед, со формите на заповеден начин може да изразиме:

  • минатост: Земи плата, потроши ја, така беше, така е и сега.
  • севременост, обично во пословици и поговорки: Не слушај гаталец, туку паталец!
  • услов: Дај му прст, тој рака ќе ти земе.